Waar komt het kwaad vandaan?

Het kwaad. Waarom is het er? Waar komt het vandaan? Is ellende te combineren met het geloof in een goede God?

'De mens is de oorzaak van het kwaad', zeggen sommigen. Of: 'de duivel!' Maar die antwoorden zijn te gemakkelijk. Want: Wie creëerde de mens? En wie schiep de duivel? God toch zeker!

Creëerde God dan goed èn kwaad? Is God èn goed èn slecht?

Misschien moeten we eerst de vraag te stellen wat het kwaad is.

Volgens mij is het kwaad geen macht of kracht. Geen persoon of ding. Het kwaad be-staat niet, het ont-staat.

Het kwaad is niet geschapen. God schiep mensen met het vermogen keuzen te maken. We kunnen kiezen voor of tegen leven in verbondenheid met God en elkaar. Door de keuze tegen verbondenheid ontstaat er kwaad.

Oefenen tegen angst voor de dood

Je zou het soms bijna vergeten: één van onze weinige zekerheden is dat we doodgaan. Persoonlijk denk ik dat ik dan niet oplos in een groot zwart gat. Sterker: iets diep in mij gelooft dat ik God, de Heilige Liefde, zal ontmoeten. Maar dat ik er nu naar uitzie om te sterven? Zo'n sterk geloof heb ik niet.

'Everybody wants to go to heaven, but nobody wants to die', hoorde ik ooit iemand zingen. Ik zong uit volle borst mee. Hoop op de hemel, maakt angst voor de dood niet ineens minder. Daarvoor is er kennelijk meer nodig.

Je kunt er voor oefenen. Oefenen in sterven. Dat helpt om minder bang te worden voor de dood.

Met sterven hoef je niet te wachten tot je doodgaat. Sterven kun je iedere dag. Sterker: het behoort tot de kern van het christelijk geloof om iedere dag te sterven. Niet lichamelijk, maar geestelijk.

De Bijbel nodigt ons in beeldende taal uit te sterven aan onszelf. Daarmee wordt bedoeld dat ons ego verdwijnt uit het middelpunt van het bestaan. Heftig! Mijn ego voelt zich het lekkerst bij het idee het centrum van het universum te zijn. Die plek te verlaten, voelt inderdaad als doodgaan. Met alle angst en verzet die daar bij hoort.

Je ego laten 'sterven' is de weg naar eeuwig leven. In de praktijk houdt dat in dat mijn eigen belang niet als hoogste belang geldt. Het betekent dat ik in al die tientallen kleine en grote keuzes die ik maak, Jezus' wil probeer te zoeken en niet mijn eigen voorkeur. Dat is afstand doen van mijzelf... sterven.

Voor mij is dit een dagelijkse oefening. Een lastige vaak. Maar ik doe goede ervaringen op. Het laat me ontdekken dat sterven de weg naar echt leven is. Het helpt me echt lief te hebben. Dat geeft een diepe innerlijke vrede, een ongeëvenaarde verbondenheid met de Eeuwig Goede.

Mijn doel is zo veel te oefenen dat als ik later als een oud rimpelig opaatje blij en vol verwachting m'n laatste adem weggeef. In de wetenschap dat ik er ander, beter leven voor terug krijg. Zoals ik al jaren gewend was.

Met scheppingsverhaal geen probleem, wel met verhaal over Noach

Soms discussiëren christenen over de vraag of je het bijbelse scheppingsverhaal letterlijk moet nemen. Voor mij is het niet zo'n issue. Ik geloof dat God onze schepper is. Hoe Hij ons heeft geschapen, maakt me niet zoveel uit. Wat voor mij wel echt een ding is, is het verhaal over Noach. Het lijkt me niet verstandig om dat letterlijk te nemen.

Laten we wel wezen: het verhaal van Noach beschrijft een mega-genocide. God verdrinkt 99,99 % van alle levende wezens. Inclusief de onschuldige dieren en kinderen. (Oké... vissen uitgezonderd.) En alsof dat niet erg genoeg is: aan het eind van het verhaal blijkt dat het niet zo'n goede zet is geweest. De mens blijft slecht, concludeert God.

Is het letterlijk zo gebeurd? Moeten we het als een feitelijk verslag zien?

Ik denk van niet.

Maar hoe dan wel?

Volgens mij ongeveer als volgt.

Ook duizenden jaren geleden vroegen mensen zich af hoe ze het lijden moesten verklaren. Van die allesverwoestende overstromingen bijvoorbeeld. Want grote overstromingen zijn niet iets van vandaag of gisteren.

Antwoorden gaven mensen in de vorm van mythen. Even googlelen wijst uit dat er vele tientallen zondvloedverhalen bestaan. De meeste zijn ouder dan het bijbelse verhaal. Deze mythen hebben veelal de volgende kenmerken:

- De goden zijn snel geïrriteerd, bijvoorbeeld doordat mensen te veel lawaai maken.
- De goden zijn nogal grillig en maken ruzie met elkaar.
- De straf die ze geven - de overstroming - doet de goden zelf in paniek raken.
- Ze beëindigen de vloed omdat ze honger krijgen. Ze missen de offers van de mensen.

Bijbelgeleerden zijn het er steeds meer over eens dat Israël een eigen variant op deze verhalen heeft geschreven. Onder invloed van de Heilige Geest wilden ze vertellen hoe hun God verschilde van de goden van de andere volken.

Als je er zo naar kijkt, wordt het verhaal over Noach ineens een bevrijdend verhaal:

- Er zijn geen verschillende grillige goden, er is één God. De hemel is te vertrouwen.
- God straft niet zo maar. Daar is echt wel wat voor nodig: groot onrecht.
- God raakt niet in paniek. Ook niet als er grootse rampen plaatsvinden.
- God beëindigt de overstroming niet uit eigenbelang, maar vanwege Noach.

Voor de mensen die leefden in de tijd dat het Noachverhaal werd geschreven, was dit echt goed nieuws. Het bracht de God van Jezus weer een stuk dichterbij.